olie en vet : wat is gezond en duurzaam

2016-01-09_14.28.00Wanneer je op een groene manier door het leven wilt gaan dan maak je het jezelf soms wel moeilijk. Bij alles wat je wilt aanschaffen moet je stil staan hoe het met de duurzaamheid van het product is gesteld. En gaat het dan ook nog om voeding dan speelt je eigen gezondheid ook nog een rol. Neem nu zoiets eenvoudigs als het bakken van een ei. De keuze van het ei is niet echt moeilijk want met een biologisch ei zit je meestal wel goed. Maar direct daarna komt het probleem in welke olie of vet bak je het ei. Dat niet alle oliën even duurzaam zijn is de laatste maanden volop in het nieuws. Afgelopen oktober hing boven grote delen van Indonesië enorme rookwolken die het gevolg waren van bosbranden. Bosbranden door mensen aangestoken om bouwgrond te verkrijgen voor palmolieplantages. Palmolie dus vaak niet duurzaam. Welke olie is gezond voor jouw en de wereld? Hieronder beschrijf ik mijn zoektocht in de wereld van oliën en vetten. Over gezondheid is veel informatie te vinden over duurzaamheid helaas een stuk minder.

Verschil dierlijk en plantaardige olie en vet.

Er bestaan veel verschillende oliën en vetten. Olie en vet zijn eigenlijk hetzelfde. Wanneer een olie stolt bij kamertemperatuur dan wordt het vet genoemd. De meeste vetten zijn dierlijke vetten, zoals boter en reuzel. Over de groep dierlijke vetten kan ik kort zijn. Dierlijke vetten zijn ongezond vanwege de grote hoeveelheid verzadigd vet en transvet die ze bevatten en duurzaam zijn ze al helemaal niet. Blijven over de plantaardige oliën en vetten. Om het een beetje overzichtelijk te houden beperk ik me hier tot de oliën die de meeste van ons in de keuken gebruiken.

Misschien gebruik je wel één of meer van deze oliën zoals olijfolie, maisolie, zonnebloemolie, kokosolie/vet, arachideolie (=pindaolie) of misschien zelfs rijstolie. Palmolie gebruiken we in de keuken minder. Deze olie wordt veel gebruikt in de voedingsindustrie. Palmolie zit bijvoorbeeld in koekjes, chips, margarines. Daarnaast wordt palmolie bijvoorbeeld gebruikt in zeep en verzorgingsproducten.

olie voor in de keukenVerschil tussen ongeraffineerde en geraffineerde olie.

Ongeraffineerde olie is de meest pure vorm van de olie. Denk bijvoorbeeld aan de extra vierge olijfolie. Dat is de meest lekkere en gelijk de meest dure soort olijfolie. Ongeraffineerde olie bevat veel vitamine, mineralen en andere gezonde bestanddelen.

Olie die iets minder van kwaliteit is en dus minder smakelijk wordt meestal geraffineerd. Deze geraffineerde olie is minder verfijnd dan de ongeraffineerde en dus een stuk goedkoper. Een extra voordeel is dat deze olie tot een veel hogere temperatuur verhit kan worden.

Wat gebeurt er bij het verhitten van olie.

Olie bestaat altijd uit combinatie van verschillende vetzuren. Verzadigde vetzuren en onverzadigde vetzuren. Plantaardige olie bevatten veel onverzadigde vetzuren. Deze onverzadigde vetzuren zijn gezond omdat zij het cholesterol in ons bloed kunnen verlagen. Alleen wanneer onverzadigde vetzuren lang bij een hoge temperatuur verhit worden, veranderen ze en vormen ze radicalen. Die radicalen zijn ongezond voor ons mensen. Daarom is het zaak de juiste olie te gebruiken wanneer er gebakken en gebraden wordt.

olie en vet voor in de keukenWelke olie moet je dan gebruiken om te bakken en braden?

Iedere type olie heeft zijn eigen rookpunt, vanaf dat punt wordt de olie instabiel. De ongeraffineerde oliën hebben allemaal een rookpunt onder de 180°C, deze zijn dus minder geschikt voor bakken, wokken en braden.

Hier een tabel waarin de rookpunten van de diverse oliën die we het meest in de keuken gebruiken.Knipsel2De verhouding van vetzuren is voor elk soort plantaardige olie weer anders. Zo bevat kokosolie, net als palmolie veel meer verzadigde vetzuren dan de andere oliesoorten. Door diverse voedingsgoeroes wordt beweerd dat dit een ‘gezonder’ verzadigd vet zou zijn. Verzadigd vet kan inderdaad beter tegen verhitting maar of het echt gezond is? Tot nu toe in dit in geen enkele goede wetenschappelijke studies aangetoond.

Wat kan je het beste doen wanneer je gezonde olie wilt gebruiken?

Wanneer je de olie koud gebruikt kan je eigenlijk ieder olie nemen die je lekker vindt. Neem dan een olie met een hoog percentage onverzadigde vetzuren. En wil je een extra smakelijke olie let er dan op dat de olie ongeraffineerd is.

Gebruik je de olie om te bakken of braden dan is het ook het beste om een olie met een hoog percentage onverzadigde vetzuren te kiezen. Omdat de olie verhit wordt kan je beter een goede geraffineerde soort te nemen. De geraffineerde olie is wel veel minder lekker van smaak maar daar merk je meestal toch niets van.

Wanneer je wilt wokken dan is rijstolie een hele goede optie omdat deze olie nog beter verhit kan worden.

olie en vet in de winkelEn duurzaamheid?

Tot nu toe is alleen het gezondheidsaspect aan bod gekomen. Wanneer je ook nog duurzame olie wilt gebruiken dan komen er nog meer factoren bij waar je rekening mee moet houden. Het gebruik van bestrijdingsmiddelen, watergebruik, transport en ontbossing die nodig is om plantages op te zetten zijn allemaal factoren die de duurzaamheid van een product bepalen. Helaas is er voor ons als consument weinig informatie over deze zaken.

Wat kan je doe? Eigenlijk dus niet veel. Je kunt het beste biologische olie gebruiken dan weet je zeker dat er geen bestrijdingsmiddelen zijn gebruikt. Opletten waar de olie vandaan komt. Bij olie, die uit de regio komt, is de factor transport in ieder geval kleiner. Er worden pogingen gedaan om keurmerken uit te geven  om de ontbossing voor kokos- en palmolie plantages tegen te gaan.

Voor palmolie is er een keurmerk de RSPO (Roundtable on Sustainable Palm Oil). Het keurmerk moet garant staan voor een duurzame palmolie. Echter er is helaas heel wat discussie of de RSPO wel zo duurzaam is. Het is daarom het beste om te proberen zo min mogelijk producten te gebruiken die palmolie bevatten.

Kortom om met duurzaamheid rekening te houden bij de keuze van olie die je in de keuken wilt gebruiken is nog niet zo eenvoudig. Om gezond te eten met goede olie is gelukkig minder moeilijk dus geniet in ieder geval daar van!

 

 

4 reacties op “olie en vet : wat is gezond en duurzaam

  1. Ik heb me voorgenomen om in 2016 in principe geen producten met palmolie te kopen. Maar wat dan wel? Nu vind ik in dit geval duurzaamheid het belangrijkste aspect. Aangezien in zo goed als alle kant en klare koekjes palmolie zit, ga ik ze zelf bakken. Ook in margarine zit palmolie (en sojaolie). Maar kies je dan voor roomboter? Of kokosolie? Beiden zijn ook behoorlijk milieubelastend. Ik ga vandaag eens proberen om met zonnebloemolie iets te maken… Ingewikkeld hoor!
    De MVO stelt dat de vet-opbrengst per hectare van palmolie het hoogst is, met minst waterverbruik, dus dat dat de meest duurzame keuze zou zijn… Help! Wat een tegenstrijdige info. Wie weet hier meer over?

    • Goed plan, geen palmolie gebruiken. Zelf koekjes bakken ben ik ook aan begonnen. Dat lukt ook met zonnebloem olie. Zelfs sojamargarine bevat palmolie. Ik ben nog een beetje in de experimenteerfase met het koekjes bakken. In ieder geval helpt het tegelijk tegen onnodig gebruik van verpakkingsmateriaal. Succes met je koekjes.

Geef een reactie